De Van Kooten en De Bie-route: humor, taal en kunst in Bussum

Aan de zogenoemde Van Kooten en De Bie-route in Bussum ligt galerie Art Etcetera, die zich bevindt op historisch terrein – midden in de omgeving waar Kees van Kooten en Wim de Bie ooit hun scherpzinnige observaties over het Nederlandse leven vormgaven. Hun geest lijkt er nog rond te waaien: de ironie, de humor, het spel met taal en realiteit. 

Bij onze buren prijkt nog altijd de beroemde Moorkop, ooit gebruikt door Van Kooten en De Bie voor hun fictieve ‘Stichting Morekop’ van het legendarische personage Koos Koets. Het beeld is nog steeds te zien op de luifel boven de winkel van goudsmid Rood Goud Zilver – een tastbare herinnering aan hun humor en creativiteit.

De route vormt een eerbetoon aan twee kunstenaars die niet schilderden met verf, maar met woorden. Kees van Kooten en Wim de Bie behoren tot de meest invloedrijke duo’s uit de Nederlandse cultuurgeschiedenis. Hun samenwerking, die begon in de jaren zestig en decennialang de toon zette voor satire en taalplezier, was meer dan cabaret – het was een vorm van kunst.

Taal als penseel

Van Kooten en De Bie gebruikten taal zoals schilders kleur gebruiken: om lagen aan te brengen, contrast te scheppen en emoties op te roepen. Ze waren meesters in het vangen van het alledaagse, van de kleine mens in een grote wereld. Daarmee stonden ze in de traditie van schrijvers als Simon Carmiggelt en Godfried Bomans, die eveneens de poëzie van het gewone leven zagen.

Hun vriendschap met Remco Campert illustreert die literaire verwantschap. Humor en melancholie, ironie en tederheid – ze vloeiden in hun werk naadloos samen. Elk typetje, van de Vieze Man tot Jacobse en Van Es, was niet alleen een karikatuur, maar ook een spiegel voor de samenleving.

Britse satire en absurdisme

Hun humor was geworteld in het Britse absurdisme. Programma’s als Beyond the Fringe en That Was the Week That Was, en vooral het werk van Peter Cook en Dudley Moore, vormden een belangrijke inspiratiebron. De satirische scherpte en het vermogen om maatschappelijke kwesties luchtig maar raak te benaderen, herken je in hun sketches terug.

Toen later Monty Python’s Flying Circus populair werd, groeide hun fascinatie voor het absurde, het onverwachte, het doorbreken van de werkelijkheid. Die geest van absurdisme bracht ze naar de Nederlandse huiskamers, verpakt in herkenbare personages en perfecte taalvondsten.

Humor als kunstvorm

Hoewel Kees van Kooten en Wim de Bie geen schilders waren, is hun werk verrassend verwant aan de beeldende kunst. Zoals Miro en Dali de werkelijkheid op zijn kop zette met surrealistische beelden, zo draaiden Koot en Bie de taal om, totdat die iets nieuws onthulde vergelijkbaar met bijvoorbeeld Picasso. Hun sketches waren schilderijen van woorden – herkenbaar en vervreemdend tegelijk.

Ook in hun stijl resoneert iets van de pop art en street art, met kunstenaars als Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Keith Haring en Banksy. Net als deze kunstenaars haalden Koot en Bie inspiratie uit het alledaagse, dat ze transformeerden tot iets universeels. Waar Warhol soepblikken tot kunst verhief, maakten zij van de buurman, de politicus of de simpele voorbijganger een bron van inzicht en humor.

De route als eerbetoon

De Van Kooten en De Bie-route in Bussum is niet zomaar een wandelroute, maar een levend eerbetoon aan hun nalatenschap. Ze voert langs plekken die herinneren aan hun jeugd, hun vriendschap en hun inspiratie. Voor veel bezoekers is het ook een ontdekkingsreis door de tijd, vol herkenning en nostalgie.

Dat juist hier, langs deze route, galerie Art Etcetera gevestigd is die hedendaagse kunst en culturele reflectie samenbrengt, is meer dan toeval. De plek ademt dezelfde geest van nieuwsgierigheid, taalplezier en verbeelding die Koot en Bie zo typeerden.

Hun blijvende invloed

Hun invloed reikt verder dan televisie of literatuur. Generaties schrijvers, kunstenaars en cabaretiers putten nog steeds inspiratie uit hun manier van kijken. Ze leerden Nederland niet alleen lachen, maar ook denken – over taal, over macht, over de mens.

Zoals beeldend kunstenaars als Karel Appel en Pablo Picasso onderzochten ze de grenzen van expressie. Hun kunst leefde niet in musea, maar in gesprekken, in woorden, in het collectieve geheugen.

Conclusie

Wie de Van Kooten en De Bie-route in Bussum bewandelt, loopt niet alleen door een stukje Nederlandse cultuurgeschiedenis, maar ook langs een lijn van inspiratie die nog steeds voortduurt. Hun erfenis – humor als kunst, taal als penseel – leeft voort in elke kunstenaar die het alledaagse durft te bevragen.

Hun werk bewijst dat ware kunst niet altijd op doek verschijnt. Soms leeft ze gewoon op straat, in een typetje, een zin, of in een galerie aan de route waar hun geest nog altijd voelbaar is.